Rozwój mowy przebiega etapami i trwa kilka lat. Zanim dziecko nauczy się wyrażać swoje myśli przechodzi przez kolejne etapy podczas których stopniowo zdobywa umiejętność koordynowania różnych grup mięśni do wytwarzania mowy artykułowanej. Mowa kształtuje się znacznie wolniej niż inne sprawności motoryczne. U wszystkich dzieci jej rozwój przebiega według tych samych prawideł. Zdrowe dziecko opanowuje sztukę mówienia w ciągu 6-7 lat.
Rozmowa z dzieckiem zaczyna się od chwili narodzin. Nie ważne co wtedy do niego mówimy, bo i tak nas nie rozumie, ważne że nas po prostu słyszy i dzięki temu oswaja się ze słowami.
Rozwój mowy możemy podzielić na 6 podstawowych etapów:
I etap:
-od 0 do 4 miesiąca noworodek porozumiewa się z nami za pomocą krzyku, który jest zróżnicowany w zależności od tego co dziecko chce nam powiedzieć. Od drugiego miesiąca maluch wydaje przypadkowe dźwięki, które nic dla niego nie znaczą np. a, u, egi. Te specyficzne głużenie, niemieszczące się w systemie fonologicznym języka, przygotowuje aparat mowy do artykułowania głosek. W mózgu pojawiają się pierwsze skojarzenia między wydawanymi dźwiękami, a odpowiadającymi im ruchami warg i języka. W tym czasie należy mówić do dziecka jak najczęściej. Powinniśmy opisywać wykonywane przy maluchu czynności. Mówmy powoli i spokojnie, gdyż to go wycisza i usposabia do uważnego słuchania.
II etap:
-około 6 miesiąca życia maluch powoli orientuje się, że pewne jego działania powodują określone dźwięki, dlatego zaczyna gaworzyć, czyli powtarza dźwięki, które zasłyszał z otoczenia. Wielką radość sprawia dziecku prychanie, powtarzanie sylab: ma-ma, ta-ta, ba-ba. Sylaby te nie mają jednak żadnego znaczenia dla dziecka. Dzięki gaworzeniu dziecko przekonuje się, że odpowiednie ułożenie narządów mowy powoduje wydawanie odpowiednich dźwięków. Powinniśmy gaworzyć wraz z naszym maluszkiem, dodając nowe sylaby. Traktujmy jego gaworzenie tak jakby to była prawdziwa rozmowa. Tłumaczmy co przez to rozumiemy. Warto również śpiewać przy dziecku, gdyż spotęguje to jego uwagę.
III etap:
-od 10 do 12 miesiąca trwa trzecia faza rozwoju mowy zwana echolalią. Dziecko zaczyna powtarzać zbitki wyrazowe, nadając im znaczenie np. „pama” - oznaczający tramwaj. W tym czasie maluch zaczyna kojarzyć obraz przedmiotu czy sytuację z odpowiadającym im dźwiękami. Dziecko jest już wstanie powiedzieć mama i tata i można być pewnym, że rzeczywiście ma na myśli rodziców. Na tym etapie dziecko jest w stanie dużo zrozumieć. Czytajmy więc mu wierszyki, objaśniajmy ilustracje w książkach, zadawajmy pytania, potwierdzajmy że właściwie nazywa przedmioty czy osoby. Dziecko w tym wieku chętnie naśladuje wydawane dźwięki. Pytajmy się więc go jaki odgłos wydaje np. kotek, krówka.
IV etap:
-od 1 do 2 roku życia dziecko dodaje do swojego słownika nowe wyrazy, zazwyczaj rzeczowniki. Zna już głoski trudniejsze do wymówienia, które wzbogaca podobnymi. Dla tego etapu charakterystyczne jest skracanie słów np. babcia -baba. Zazwyczaj dwuletnie dziecko dysponuje zasobem 50-200 słów. W tym okresie należy podczas rozmowy z dzieckiem unikać dziecięcych zdrobnień. Słuchajmy naszą pociechę, nie przerywajmy jej gdy chce nam coś powiedzieć, nie odpowiadajmy zniecierpliwieni, gdyż możemy zniechęcić ją do podejmowania wysiłku. Żeby wzbogacić słownictwo dziecka włączajmy mu bajki i programy skierowane do najmłodszych.
V etap:
-od 2 do 3 roku życia dziecko łączy słowa w proste zdania, składające się zazwyczaj z 2-3 wyrazów. Zaczyna używać zaimków jak np. ja, ty. W tym wieku dziecko już dużo rozumie, również dorośli lepiej go rozumieją. Wciąż jednak wymowa zgłosek nie jest poprawna. Dziecko potrafi już artykułować spółgłoski: m, n, f, w, k, g, l, p i h, a pod koniec trzeciego roku życia : s, c, z i dz, które dotychczas zastępował ś, ć, ż i dź. Wymawia także wszystkie samogłoski, czasem nawet nosowe: ą, ę. Trzyletnie dziecko zna już około 800 słów, zaczyna używać liczby mnogiej i odmieniać wyrazy. W tym czasie powinniśmy bawić się z naszą pociechą jej nowymi umiejętnościami, niech dzieli się z nami tym co przeżyła, opowiada bajki. Zadawajmy jej pytania i nie poprawiajmy nieustannie. Sami jednak musimy używać poprawnych form, gdyż jesteśmy dla naszego dziecka wzorem. Zapewnijmy mu rówieśnika do rozmów, by zrozumiał, że mowa jest potrzebna do komunikowania się z innymi.
VI etap:
-od 3 do 7 lat. To okres przedszkolny, który sprzyja poszerzaniu słownictwa i budowaniu coraz bardziej złożonych zdań. Maluch potrafi już wymówić poprawnie większość głosek, mimo wszystko dalej dość często zastępuje je łatwiejszymi. Zazwyczaj c, s, z, cz, sz, dz i ż zastępuje ś, ć ź i dź. Głoska r bywa zastępowana l lub j,a h przez f. Dziecko w wieku 4,5-5 lat ma zazwyczaj już opanowane wszystkie podstawowe zasady języka i gramatyki. Na tym etapie czytajmy naszemu dziecku coraz bardziej rozbudowane opowiadania, napisane ładnym, literackim językiem. Zachęcajmy go do tego by używało różnych czasów, np. przez omawianie czynności które wykonywał w przeszłości oraz te, które będzie wykonywał w przyszłości. Ponadto bawmy się w słowne zabawy np. skojarzenia.
